Εκδηλώσεις

29102019 EkdilosiEkpaideytika

Διαβάστε στο νέο τεύχος

DIAFHMISTIKO_131

30 χρόνια Αντιτετράδια

pstr 30yrswcs

Νέα άρθρα

ekpaideutikos omilos

"Τρώει" η διδακτική ύλη... σίδερο και η εξειδίκευση... ατσάλι!

ΤΑ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ: ΕΚΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

του Χρήστου Κάτσικα

Λίγα 24ωρα πριν τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015, το Υπουργείο Παιδείας έκανε και πάλι το θαύμα του δια χειρός του Α. Λοβέρδου. Δημοσίευσε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης τα νέα Προγράμματα Σπουδών για δεκαεπτά μαθήματα του Γενικού Λυκείου, τα οποία θα ισχύσουν για το σχολικό έτος 2015-2016.

1. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία» της Α΄, Β΄ τάξης γενικής παιδείας και της Β΄, Γ΄ τάξης της Ομάδας Προσανατολισμού των Ανθρωπιστικών Σπουδών του Γενικού Λυκείου.
2. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Βιολογία» της Α΄, Β΄ τάξης Γενικής Παιδείας Γενικού Λυκείου και της ομάδας προσανατολισμού των Θετικών Σπουδών της Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου.
3.Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Αρχές Οικονομικής Επιστήμης» της Γ΄ τάξης της Ομάδας Προσανατολισμού των Οικονομικών−Πολιτικών−Κοινωνικών και Παιδαγωγικών Σπουδών Γενικού Λυκείου.
4. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Καλλιτεχνική Παιδεία» της Α' τάξης Γενικού Λυκείου.
5. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Μαθηματικά» της Α΄ και Β΄ τάξης Γενικού Λυκείου και της ομάδας προσανατολισμού των Θετικών Σπουδών της Β΄ και Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου
6. Του μαθήματος «Μαθηματικά και Στοιχεία Στατιστικής» της Γ΄ τάξης της ομάδας προσανατολισμού των Οικονομικών−Πολιτικών−Κοινωνικών και Παιδαγωγικών Σπουδών Γενικού Λυκείου.
7. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Στοιχεία Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών» της Γ΄ τάξης της ομάδας προσανατολισμού των Οικονομικών−Πολιτικών−Κοινωνικών και Παιδαγωγικών Σπουδών του Γενικού Λυκείου.
8. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Αρχές Φυσικών Επιστημών» της Γ΄ τάξης της ομάδας προσανατολισμού των Οικονομικών−Πολιτικών−Κοινωνικών και Παιδαγωγικών Σπουδών Γενικού Λυκείου.
9. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Φυσική» της Α΄ και Β΄ τάξης Γενικού Λυκείου και της ομάδας προσανατολισμού Θετικών Σπουδών της Β΄ και Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου.
10.Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Πληροφορική» της Γ΄ τάξης Ομάδας Προσανατολισμού των Θετικών Σπουδών Γενικού Λυκείου
11. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Ιστορία» της Γ΄, Δ΄, Ε΄, ΣΤ΄ τάξης Δημοτικού, της Α΄, Β΄, Γ΄ τάξης Γυμνασίου, της Α΄, Β΄, Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου, της ομάδας προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών και της ομάδας προσανατολισμού Οικονομικών−Πολιτικών−Κοινωνικών και Παιδαγωγικών Σπουδών της Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου
12. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Θρησκευτικά» της Α΄, Β΄, Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου.
13. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Χημεία» της Α΄ και Β' τάξης Γενικού Λυκείου και της ομάδας προσανατολισμού των Θετικών Σπουδών της Γ' τάξης Γενικού Λυκείου.
14. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Ελληνικός και Ευρωπαϊκός Πολιτισμός» της Α' τάξης Γενικού Λυκείου.
15. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Γεωλογία και Διαχείριση Φυσικών Πόρων» της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου.
16. Πρόγραμμα Σπουδών για τα ειδικά μαθήματα Ελεύθερο Σχέδιο και το Γραμμικό Σχέδιο.
17. Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος «Φυσική Αγωγή» της Α΄, Β΄, Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου.

Η δημοσίευση των προγραμμάτων σπουδών ξεσήκωσε αμέσως εκπαιδευτικούς και εκπαιδευτικούς φορείς (ΟΛΜΕ) οι οποίοι έκπληκτοι ανακάλυπταν ότι στα περισσότερα μαθήματα υπήρχε απίστευτα φορτωμένη ύλη και μεγάλη εξειδίκευση. Παράλληλα δημιουργήθηκαν ερωτηματικά για την χρονική διάρκεια της ανακοίνωσης των προγραμμάτων σπουδών (τρεις μέρες πριν από τις εκλογές) ενώ δεν είναι λίγοι οι εκπαιδευτικοί που επισημαίνουν ότι αυτή η επίσπευση – «πρεμούρα» του Υπουργείου Παιδείας σχετίζεται άμεσα με την επιβολή αφενός συγκεκριμένων ομάδων εκπαιδευτικών στην συγγραφή βιβλίων και αφετέρου στην «απορρόφηση» των κοινοτικών κονδυλίων τα οποία είναι μια μορφή «πληρωμένων οδηγιών».
Τεράστια και εξειδικευμένη ύλη στη Βιολογία, στα Αρχαία Ελληνικά, στα Οικονομικά, στην Πληροφορική, στη Φυσική, στη Χημεία κλπ, διδακτικοί στόχοι εξωπραγματικά πολλοί και πολύπλοκοι, εκτός «τόπου και χρόνου» της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Το βαρυφορτωμένο με ύλη αναλυτικό πρόγραμμα περιορίζει τον παιδαγωγικό ρόλο του εκπαιδευτικού, ο οποίος τρέχει «να καλύψει την ύλη» χωρίς να μπορεί να ασκήσει την παιδαγωγική του αυτονομία για την οργάνωση διαφοροποιημένης διδασκαλίας και διδασκαλίας που καταλήγει σε μάθηση για όλους τους μαθητές.
Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) καταγγέλλει με ανακοίνωσή της η ΟΛΜΕ με αφορμή την απόφαση του τελευταίου να προχωρήσει εσπευσμένως, στο να παραλάβει και να εγκρίνει τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα για το «Νέο Λύκειο» (που θεσμοθέτησε το 2013) πριν την ημερομηνία των εκλογών, παρακάμπτοντας τις ειδικές Επιτροπές που είχαν συσταθεί γι' αυτό το σκοπό σε κάθε αντικείμενο/μάθημα και συστήνοντας, παραβιάζοντας τον αρχικό σχεδιασμό, μια ενιαία τριμελή επιτροπή παραλαβής για όλα τα μαθήματα.
Πραγματικά ενώ στις 26.11.2014 ορίστηκαν άμισθες επιτροπές παραλαβής αποτελούμενες από 73 εκπαιδευτικούς λειτουργούς για το Έργο «Νέο Σχολείο», το οποίο αφορά την αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και τον εμπλουτισμό του εκπαιδευτικού υλικού σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, στις 9.1.2015 το ΙΕΠ διαπιστώνει ότι η συγκρότηση των επιτροπών δεν έχει ολοκληρωθεί και λόγω του κατεπείγοντος ορίζει εκ νέου στις 14.1.2015 νέα επιτροπή που αποτελείται μόνο από 3 εκπαιδευτικούς λειτουργούς!
Η ΟΛΜΕ, παράλληλα, υποστηρίζει πως παράγοντες της ηγεσίας του ΥΠΑΙΘ παραβλέποντας τον αυστηρά υπηρεσιακό χαρακτήρα που έχει μια κυβέρνηση κατά τη διάρκεια προεκλογικής περιόδου και παραβιάζοντας κάθε ηθική και πολιτική δεοντολογία, επιδιώκουν να δημιουργήσουν με αυταρχικό τρόπο «τετελεσμένα» σε μια σειρά σοβαρών εκκρεμών ζητημάτων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης δεσμεύοντας έτσι και στο μέλλον την εκπαιδευτική πολιτική σε αντιπαιδαγωγικές κατευθύνσεις.
Με αφορμή τις καταγγελίες και τις αιτιάσεις από τη μεριά της εκπαιδευτικής κοινότητας, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) απαντά με το γνωστό εκβιαστικό τρόπο: «Η μη τήρηση του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος της ως άνω Πράξης θα έχει ως συνέπεια: α) να μην υπάρχει το αναγκαίο διδακτικό υλικό για τη Γ' Τάξη Γενικού Λυκείου για την επόμενη σχολική χρονιά 2015-2016 και β) τη ματαίωση όλης της Πράξης «Νέο Σχολείο-Νέο Πρόγραμμα Σπουδών» που, πέραν των άλλων, οδηγεί σε καταλογισμό του συνόλου των δαπανών για παραδοτέα που έχουν ολοκληρωθεί στον κρατικό προϋπολογισμό.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ

Το «τι» το «πως» και το «γιατί» των σχολικών γνώσεων

Μετά την ψήφιση του νόμου για το νέο Λύκειο, το οποίο από το Σεπτέμβριο κάνει το ντεπούτο του, όλη η συζήτηση επικεντρώθηκε στο εξεταστικό πλέγμα που αυτό επιβάλλει με τη μορφή των πανελλαδικών εξετάσεων σε κάθε του τάξη. Δικαίως καθώς αν κανείς ξύσει τα γνωστά παραπλανητικά σοβατίσματα θα ανακαλύψει ότι στο νέο Λύκειο οι μαθητές θα διαγωνίζονται, σε όλες τις τάξεις, σε εξετάσεις πανελλαδικού τύπου και όποιος καταφέρει και «επιζήσει σχολικά», μετά το τέλος του Λυκείου, θα δίνει και πάλι εξετάσεις πανελλαδικού χαρακτήρα για την εισαγωγή του στην ανώτατη εκπαίδευση. Δικαίως καθώς τόσο η θεωρία όσο και η εμπειρία έχουν αποδείξει ότι οι εξετάσεις αυτού του τύπου απογειώνουν την ανάγκη φροντιστηριακού στεγάστρου και μετατρέπουν τους εκπαιδευτικούς σε συμβολαιογράφους επιδόσεων.
Ωστόσο υπάρχει και μια ακόμη βασική πτυχή στο νέο Λύκειο που μένει στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης. Αναφερόμαστε στο αναλυτικό πρόγραμμα και στις σχολικές γνώσεις που το συνοδεύουν. Να το πούμε, λοιπόν, καθαρά: Η φυσιογνωμία, η κατεύθυνση και το αναλυτικό πρόγραμμα του νέου Λυκείου το κάνουν να μοιάζει με απομίμηση φροντιστηρίου, καθώς το «πατρόν» του νέου του ρόλου είναι σχεδιασμένο στα μέτρα του «ανταγωνιστή» του. Στο νέο Λύκειο το «πνεύμα του φροντιστηρίου» δεν έχει απλά δημιουργήσει τις δικές του αποικίες στο σχολικό χώρο αλλά έχει επικρατήσει ολοκληρωτικά, έχει επιβάλλει τη λογική του, στις διαδικασίες της σχολικής τάξης.
Ένας πολύ διαδεδομένος «μύθος» στην εκπαίδευση είναι ότι το αναλυτικό πρόγραμμα αποτελείται από ιδεολογικά «ουδέτερα» μαθήματα, τα οποία πρέπει να μάθει η νέα γενιά για να ενταχθεί στην κοινωνία. Σύμφωνα με αυτό τον εκπαιδευτικό μύθο, τα αρχαία ελληνικά, η γεωγραφία, η ιστορία, τα μαθηματικά, η φυσική, η χημεία, η βιολογία συνιστούν την απαραίτητη γνώση που πρέπει να έχει κάθε νέος άνθρωπος και κατά συνέπεια για αυτό πρέπει αυτά τα μαθήματα να υπάρχουν στο σχολικό πρόγραμμα.
Η αλήθεια όμως είναι, πως δεν μπορούμε σε καμιά περίπτωση να μιλάμε για ένα κοινωνικά ουδέτερο σύνολο γνώσεων, αλλά ούτε για γνώσεις απλά τεχνικού χαρακτήρα. Για να είμαστε ακριβείς, οι σχολικές γνώσεις που προσφέρονται στον εκπαιδευόμενο, προσανατολίζουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές θέσεις, «εγχαράζοντας» αξίες, κανόνες και πρότυπα συμπεριφοράς, που πηγάζουν πάντα από το χώρο της κυρίαρχης ιδεολογίας και στοχεύουν να κάνουν τους εκπαιδευόμενους ικανούς και πρόθυμους να αναλάβουν τις συγκεκριμένες κοινωνικές τους θέσεις και λειτουργίες.
Η σχολική γνώση έχει έντονα ιδεολογικό χαρακτήρα και ορίζεται από δύο βασικά παραμέτρους: το τι εργαζόμενο και τι πολίτη θέλει να φτιάξει το σχολείο και ποια πολιτική ιδεολογία θέλει να εγχαράξει σε αυτό τον εργαζόμενο και πολίτη. Οι αντιπαραθέσεις για το τι θα διδαχθούν τα παιδιά στο σχολείο είναι πάντοτε αντιπαραθέσεις για το τι κοινωνία θέλουμε και ποιο θα είναι το μέλλον της.
Οι διαφοροποιήσεις στα χαρακτηριστικά των σχολικών γνώσεων μιας περιόδου, σε σύγκριση με μια άλλη, δεν εκφράζουν παρά τις βασικές συνιστώσες της κυρίαρχης ιδεολογίας για την κοινωνία και τη φύση στη συγκεκριμένη περίοδο και σε καμιά περίπτωση ουσιαστικές μεταβολές στην άσκηση του κρατικού ελέγχου στην εκπαίδευση.
Μια συστηματική έρευνα των σχολικών γνώσεων, μπορεί να φανερώσει κάποια χαρακτηριστικά, που διαφοροποιούν τις σχολικές γνώσεις μιας περιόδου, σε σύγκριση με μια άλλη. Μπορεί να φανερώσει, πως μαζί μ΄ εκείνα τα παγιωμένα χαρακτηριστικά, που διατηρούνται ή αναπαράγονται, εμφανίζονται και ορισμένα νέα, ποιοτικά διαφορετικά.
Πιο συγκεκριμένα
Στην πραγματικότητα, το Αναλυτικό Πρόγραμμα αποκρυσταλλώνει σε μια συγκυρία το τι εργαζόμενο και τι πολίτη θέλει να φτιάξει το σχολείο και ποια πολιτική ιδεολογία θέλει να εγχαράξει σε αυτό τον εργαζόμενο και πολίτη.
Ο Basil Bernstein προτείνει ένα τρόπο ανάλυσης και κατανόησης του αναλυτικού προγράμματος μέσα από δύο βασικά κριτήρια: τον χρόνο διδασκαλίας που αφιερώνει στο κάθε μάθημα το ωρολόγιο πρόγραμμα και το αν το μάθημα είναι υποχρεωτικό ή επιλογής.
Στα κριτήρια του Bernstein, με βάση την ελληνική εμπειρία των εγκυκλίων του ΥΠΑΙΘ για το ωρολόγιο πρόγραμμα, μπορούμε να προσθέσουμε και το κριτήριο του ποια μαθήματα «μπαίνουν» τις πρώτες ή τις τελευταίες ώρες διδασκαλίας. Αυτή η ταξινόμηση παραπέμπει σε ιεραρχική κατάταξη των μαθημάτων, όπου κάποια θεωρούνται πιο «χρήσιμα» και πιο «σπουδαία» από κάποια άλλα.
Κοντολογίς, το ΤΙ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ, ΠΟΣΟ ΧΡΟΝΟ, ΠΩΣ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ, ΠΩΣ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙΤΑΙ μπορούν να αποτελέσουν τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα μέσα από τα οποία φαίνεται:
- Η κυρίαρχη ιδεολογία στο σχολείο
- Ο τύπος εργαζόμενου και πολίτη που επιδιώκεται να φτιαχτεί μέσα από την εκπαίδευση
- Η ταξική υφή της γνώσης καθώς συγκεκριμένα είδη γνώσης και τρόποι διδασκαλίας αποκλείουν τα παιδιά από τα λαϊκά στρώματα
- Η επιλεκτικότητα του σχολείου

ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Αν ρίξει κάποιος μια ματιά στα αναλυτικά προγράμματα και τα σχολικά βιβλία θα έρθει έκπληκτος με ένα αντιφατικό και δυσερμήνευτο φαινόμενο. Τα βιβλία είναι «γεμάτα» γνώσεις, αγγίζουν όλο και πιο πολλές και όλο και πιο σύγχρονες πλευρές της επιστήμης και του πολιτισμού και όμως οι μαθητές που μορφώνονται από αυτά τα βιβλία δεν μπορούν να σκεφθούν κριτικά.
Έτσι, η αντιπαράθεση με τους ιθύνοντες των εκπαιδευτικών ζητημάτων στο αν το σχολείο σήμερα παρέχει «λίγη» ή «πολλή» επιστημονική γνώση μάλλον είναι χαμένο παιχνίδι σε ξένο γήπεδο για όποιον υποστηρίζει ότι το σχολείο σήμερα υστερεί στην ποσότητα των γνώσεων που παρέχει στους μαθητές του. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά κυρίως και ποιοτικό.
Η συσσώρευση πολλών γνώσεων στα αναλυτικά προγράμματα και ο βομβαρδισμός του μαθητή με αυτές δεν σημαίνει ότι οι μαθητές που κατέχουν πολλές γνώσεις αποκτούν αυτόματα και την ικανότητα της κριτικής σκέψης. Φυσικά και το αντίστροφο είναι προβληματικό, να περιμένουμε ότι κάποιος άνθρωπος που δεν έχει γνώσεις και δεν έχει εμπλοκή με τον τρόπο παραγωγής της γνώσης μπορεί να μάθει να σκέφτεται κριτικά αν του διδάξουμε σε φόρμουλες τη διαλεκτική ή την τυπική λογική.
Γνώση και πληροφορία
Το σχολείο, με τον τρόπο που λειτουργεί σήμερα, παρέχει στους μαθητές πληροφορίες. Όμως, η πληροφορία δεν είναι γνώση. Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στη γνώση και την πληροφορία έγκειται, ανάμεσα στα άλλα, στο ότι η πρώτη είναι οργανικά δεμένη με τους τρόπους και τους μηχανισμούς παραγωγής της, ενταγμένη στο συνεκτικό αρμό μιας επιστήμης που της δίνει ευρύτερο νόημα και παραπέρα ερμηνευτική δυνατότητα νέων γνωστικών περιοχών για επόμενες μαθητικές εργασίες. Η παρουσίαση στους μαθητές μόνο πληροφοριών καθιστά αδύνατη την επεξεργασία και την ιεράρχηση τους σε «χρήσιμες» και «άχρηστες». Καθιστά, επίσης, τους μαθητές ανήμπορους να ερμηνεύσουν και να ταξινομήσουν τις επόμενες πληροφορίες που θα προσλάβουν. Για αυτό και οι μαθητές, μετά από χρόνια μελέτης και μαθημάτων, δεν μπορούν να σκεφθούν κριτικά και να «ζυγίσουν» διαφορετικές πληροφορίες ως προς την εγκυρότητα και τη βαρύτητα τους. Για αυτό μπορεί στο ίδιο άτομο να συνυπάρχει η καλή γνώση της τεχνικής του να λύνει ασκήσεις στη φυσική και τη χημεία με την πίστη ότι η μοίρα μας καθορίζεται από το ζωδιακό κύκλο.